ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୪।୭: ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କଲେଜିୟମ ଦେଶର ଅନେକ ହାଇକୋର୍ଟରେ ନୂତନ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ସୁପାରିଶକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଛି। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକୋର୍ଟର ତିନି ଜଣ ବିଚାରପତି, ପଞ୍ଜାବ-ହରିୟାଣା ହାଇକୋର୍ଟର ୧୦ ଜଣ ବିଚାରପତି ଏବଂ ତେଲେଙ୍ଗାନା, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ରାଜସ୍ଥାନ ସମେତ ଅନେକ ରାଜ୍ୟର ହାଇକୋର୍ଟରେ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ପଥ ପରିଷ୍କାର ହୋଇଛି।
ପୂର୍ବରୁ ଜୁଲାଇ ୧ ଏବଂ ୨ରେ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ କଲେଜିୟମର ଏକ ବୈଠକ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପରେ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ସୁପାରିଶକୁ ଅନୁମୋଦନ କରାଯାଇଛି। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଓକିଲମାନଙ୍କୁ ବିଚାରପତି କରିବାର ନିୟମ କ’ଣ?
ବିଚାରପତି କିପରି ହୁଅନ୍ତି?
ଭାରତରେ ଜିଲା ନ୍ୟାୟିକ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ହେବା ପାଇଁ, ନ୍ୟାୟିକ ସେବା ପରୀକ୍ଷା(Judicial Service Examination) ପାସ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଆଇନ ଡିଗ୍ରୀଧାରୀଙ୍କୁ ଅତି କମରେ ତିନି ବର୍ଷ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ପଡିବ। ତା’ପରେ ପରୀକ୍ଷାରେ ପାସ କରିବା ପରେ, ତିନି ବର୍ଷ ପାଇଁ ଜିଲା ନ୍ୟାୟିକ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ(District Judicial Magistrate) ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହା ପରେ ଜଣେ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଜିଲା ବିଚାରପତି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ହକଦାର। ଅଭିଜ୍ଞତା ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜଣେ ହାଇକୋର୍ଟ ଏବଂ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ବିଚାରପତି ହେବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆବେଦନ କରିପାରିବେ। ଏଗୁଡ଼ିକରେ କଲେଜିୟମ ସିଷ୍ଟମ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି କରାଯାଏ।
ହାଇକୋର୍ଟରେ ବିଚାରପତିମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଏ:
ଦେଶର ହାଇକୋର୍ଟଗୁଡ଼ିକରେ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଏବଂ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୨୧୭ (୧) ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଏ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଓକିଲ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଦୁବେଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୨୧୭ ଅନୁଯାୟୀ, ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ହାଇକୋର୍ଟରେ ବିଚାରପତି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଭାରତର ନାଗରିକ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ସହିତ, ସେ ଅତି କମରେ ୧୦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଓକିଲ ହୋଇଥିବା ଉଚିତ। ହାଇକୋର୍ଟରେ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଯାଏ। ଏହାର କପି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ଆଇନ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ କମ୍ପାନୀ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟକୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଏ। କେନ୍ଦ୍ର ଆଇନ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ କମ୍ପାନୀ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତାବ ଉପରେ ବିଚାର କରିବା ପରେ, ଏହାକୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ପରାମର୍ଶ ପାଇଁ ପଠାଯାଏ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଦୁଇଜଣ ବରିଷ୍ଠ ବିଚାରପତିଙ୍କ କଲେଜିୟମଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ପ୍ରସ୍ତାବିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମ ବିଚାର କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ଚାରି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ, ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି କେନ୍ଦ୍ର ଆଇନ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ କମ୍ପାନୀ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟକୁ ତାଙ୍କର ସୁପାରିଶ ପଠାନ୍ତି। ସେଠାରୁ, ତିନି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ସୁପାରିଶ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଯାଏ, ଯିଏ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିଯୁକ୍ତିକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିବା ପରେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ସେହିପରି, ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଏବଂ କଲେଜିୟମଙ୍କ ସୁପାରିଶରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଏ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହା ଯୋଗ୍ୟତା:
ସେହିପରି, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଧାରା ୧୨୪ (୨) ଅନୁଯାୟୀ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ବିଚାରପତିମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ସେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଅନ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ସହିତ ପରାମର୍ଶ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ। ତଥାପି ସେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ କାହା ସହିତ ପରାମର୍ଶ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୧୨୪(୩) ରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ବିଚାରପତିଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ସେ ଭାରତର ନାଗରିକ ହେବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର LLB/LLM ଡିଗ୍ରୀ ଥିବା ଉଚିତ। ହାଇକୋର୍ଟରେ ଅତି କମରେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ବିଚାରପତିଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ, ହାଇକୋର୍ଟରେ ୧୦ ବର୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଓକିଲ ମଧ୍ୟ ଏଥିପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଏହିପରି ସୁପାରିଶ ପଠାଯାଏ:
ଯେତେବେଳେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ବିଚାରପତିଙ୍କ ପଦବୀ ଖାଲି ପଡ଼ିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଠିତ କଲେଜିୟମ ଏହାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନାମ ସୁପାରିଶ ପଠାଏ। କେନ୍ଦ୍ର ଆଇନ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ କମ୍ପାନୀ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଯାଇଥିବା ସୁପାରିଶ ଦେଶର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଏବଂ ଚାରି ଜଣ ବରିଷ୍ଠ ବିଚାରପତିଙ୍କ କଲେଜିୟମଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ କରାଯାଇଥାଏ।
ଯଦି ଦେଶର ପରବର୍ତ୍ତୀ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଚାରି ଜଣ ବରିଷ୍ଠ ବିଚାରପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ନୁହନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଲେଜିୟମର ଏକ ଅଂଶ କରାଯାଏ, କାରଣ ବିଚାରପତିଙ୍କ ଚୟନରେ ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ହାତ ରହିବା ଉଚିତ। କାରଣ ଏହି ବିଚାରପତିମାନେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଭାବରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିବେ।
ଏହିପରି ନିଯୁକ୍ତି କରାଯାଏ:
ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କଠାରୁ କଲେଜିୟମର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ସୁପାରିଶ ପାଇବା ପରେ, କେନ୍ଦ୍ର ଆଇନ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ କମ୍ପାନୀ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ତାଙ୍କର ସୁପାରିଶ ପଠାନ୍ତି। ତା’ପରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ବିଷୟରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିଯୁକ୍ତିକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିବା ମାତ୍ରେ, ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟ ବିଭାଗର ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସଚିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ। ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ପତ୍ର ଜାରି କରାଯାଏ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତି ୱାରେଣ୍ଟ ସ୍ବାକ୍ଷରିତ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ଭାରତର ଗେଜେଟରେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଜାରି କରାଯାଏ।
