ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରୟାଗରାଜର ସଙ୍ଗମ ନଗରୀରେ ମହାକୁମ୍ଭ ଜାନୁଆରୀ ୧୩ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଆଜିଠାରୁୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଫେବୃଆରୀ ୨୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କୁମ୍ଭମେଳା ଚାଲିବ। ଦେଢ଼ ମାସ ଧରି ଚାଲିବାକୁ ଥିବା ମହାକୁମ୍ଭରେ, ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ଏବଂ ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ତ୍ରିବେଣୀ ସଙ୍ଗମରେ ପାଖାପାଖି ୪୦କୋଟି ଭକ୍ତ ବୁଡ ପକାଇବେ। ମହାକୁମ୍ଭରେ, ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ସାଧୁ ଏବଂ ମୁନି ମାଇଲ ମାଇଲ ଦୂରରୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ସନାତନ ଧର୍ମରେ ଋଷି ଏବଂ ସନ୍ଥମାନଙ୍କର ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅଛି। ତଥାପି, କୁମ୍ଭକୁ ଆସୁଥିବା ନାଗା ସାଧୁମାନେ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ର। ନାଗା ସାଧୁମାନଙ୍କ ବିନା କୁମ୍ଭର କଳ୍ପନା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ନାଗା ସାଧୁମାନଙ୍କର ପୋଷାକ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟପେୟ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପରି, ମହିଳା ନାଗା ସାଧୁ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପୁରୁଷ ନାଗାସାଧୁଙ୍କ ଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନଶୈଳୀ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବାର ମାଧ୍ୟମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ।
ନାଗା ସାଧୁଙ୍କ ରହସ୍ୟମୟ ଦୁନିଆ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିଥିବେ, କିନ୍ତୁ ମହିଳା ନାଗା ସାଧୁଙ୍କ ଜୀବନ ସବୁଠାରୁ ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ଭିନ୍ନ। ଘରୋଇ ଜୀବନରୁ ଦୂରରେ ଥିବା ମହିଳା ନାଗା ସାଧୁମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଅସୁବିଧାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଜଣେ ମହିଳା ନାଗା ସାଧୁ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ସାଧୁ ଏବଂ ସାଧ୍ୱୀ ତାଙ୍କୁ ମାତା ବୋଲି ଡାକିଥାନ୍ତି। ମାଇ ବଡ଼ାରେ ମହିଳା ନାଗା ସାଧୁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ବିସ୍ତାର କରାଯିବା ପରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦଶନମ ସନ୍ୟାସିନୀ ଆଖାରା ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି। ନାଗା ହେଉଛି ଋଷି ଏବଂ ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉପାଧି। ସାଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଅଛନ୍ତି। ପୁରୁଷ ନାଗା ସାଧୁମାନେ ଉଲଗ୍ନ ରହିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ମହିଳା ନାଗା ସାଧୁମାନେ ଏପରି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପୁରୁଷ ନାଗା ସାଧୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ଦିଗମ୍ବର (ନଗ୍ନ) ଅଛନ୍ତି। ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୀକ୍ଷା ଦିଆଯାଇ ନାଗା କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି। ମହିଳା ନାଗା ସାଧୁମାନେ ନିଜ ମଥାରେ ତିଳକ ଲଗାଇବା ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ସେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡ କେଶର ରଙ୍ଗର କପଡା ପିନ୍ଧିପାରିବେ ଯାହା ସିଲେଇ ହୋଇନାହିଁ। ଏହି କପଡ଼ାକୁ ଗାନ୍ତି କୁହାଯାଏ।
ମହିଳା ନାଗା ସାଧୁଙ୍କ ଜୀବନ ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ନାଗା ସାଧୁ ହେବା ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ କଠିନ ପରୀକ୍ଷା ଦେଇ ଯିବାକୁ ପଡିବ। ନାଗା ସାଧୁ କିମ୍ବା ସନ୍ୟାସୀ ହେବା ପାଇଁ, ୧୦ ରୁ ୧୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ନାଗା ସାଧୁ ହେବା ପାଇଁ, ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଇବାକୁ ପଡିବ ଯେ ସେ ଏଥିପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଏବେ ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ। ଏହା ପରେ ଗୁରୁ ନାଗା ସାଧୁ ହେବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତି। ନାଗା ସାଧୁ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମହିଳାଙ୍କ ଅତୀତ ବିଷୟରେ ସବୁତଥ୍ୟ ନିଆଯାଏ। ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ କି ନାହିଁ ତାହା ଦେଖାଯାଏ। ନାଗା ସାଧୁ ହେବା ପରେ ଜଣେ କଠିନ ସାଧନା କରିପାରିବ କି ନାହିଁ ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ନାଗା ସାଧୁ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଜୀବିତ ଥିବା ସମୟରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଲଣ୍ଡା ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।
ଏହା ପରେ ମହିଳାଙ୍କୁ ନଦୀରେ ଗାଧୋଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଏ। ମହିଳା ନାଗା ସାଧୁମାନେ ସାରା ଦିନ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି ଏବଂ ସକାଳେ ବ୍ରହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଭଗବାନ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ପରେ ସେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି। କୁମ୍ଭମେଳା ସମୟରେ, ନାଗା ସାଧୁଙ୍କ ସହିତ, ମହିଳା ସାଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜକୀୟ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ତଥାପି, ପୁରୁଷ ନାଗା ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ସେମାନେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ଆଖଡ଼ାର ମହିଳା ନାଗା ସାଧ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ମାଈ, ଅବଧୂତାନୀ କିମ୍ବା ନାଗିନ କୁହାଯାଏ।
