ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତାରେ ପୋତି ହୋଇ ରହିଥିବା ଗୋଟିଏ ଜାହାଜ ପ୍ରାୟ ୧,୩୦୦ ବର୍ଷ ପରେ ଇତିହାସର ଏପରି ଏକ ପୃଷ୍ଠା ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି, ଯାହାକୁ ଦେଖି ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। କ୍ରୋଏସିଆର ମ୍ଲେଟ୍ (Mljet) ଦ୍ୱୀପ ନିକଟରୁ ମିଳିଥିବା ଏହି ବାଇଜାଣ୍ଟାଇନ୍ (Byzantine) ଜାହାଜର ଭଗ୍ନାବଶେଷରୁ ସୁନାର ବେଲ୍ଟ, ରୁବି (ମାଣିକ), ପାନ୍ନା, ମୋତି ଏବଂ ଶାହୀ ମୁଦ୍ରା (ରାଜକୀୟ ସିକ୍କା) ଜବତ କରାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଖଜାନାରୁ ମିଳିଥିବା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସୁନା ମୁଦି ଏହି ପୂରା ଆବିଷ୍କାରକୁ ଏକ ରହସ୍ୟରେ ପରିଣତ କରିଦେଇଛି। ଏହି ମୁଦିରେ ସମ୍ରାଟ ହେରାକ୍ଲିୟସ୍ (Heraclius)ଙ୍କ ଆକୃତି ଥିବା ନେଇ ସମ୍ଭାବନା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ଯେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ କିଏ ଥିଲେ, ଯିଏ ଏତେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ନେଇ ଏହି ଜାହାଜରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ?
କ୍ରୋଏସିଆନ୍ ସଂରକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥାର ଗବେଷକମାନେ ଜାହାଜରୁ ସୁନାର ବେଲ୍ଟ ଏବଂ ଏପରି କିଛି ଅଳଙ୍କାର ପାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ରୁବି, ପାନ୍ନା ଏବଂ ମୋତି ଖଞ୍ଜା ଯାଇଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଜାହାଜରୁ ସୁନା ମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ମିଳିଛି, ଯାହାକୁ ହେରାକ୍ଲିୟାନ୍ ରାଜବଂଶର ଚାରୋଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା। ସଫେଇ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ପରେ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିବା ସୁନାର ମୋଟ ଓଜନ ଏକ ପାଉଣ୍ଡରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଥିଲା। ଗବେଷକମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଭୂମଧ୍ୟସାଗରରେ କୌଣସି ଜାହାଜର ଭଗ୍ନାବଶେଷରୁ ମିଳିଥିବା ଏହା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୁନା ଭଣ୍ଡାର। ସବୁଠାରୁ ଖାସ୍ ଜିନିଷ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ସୁନାର ସିଗ୍ନେଟ୍ ରିଂ (Signet Ring), ଯେଉଁଥିରେ ସମ୍ରାଟ ହେରାକ୍ଲିୟସଙ୍କ ଆକୃତି ରହିଥିବା ମନେକରାଯାଉଛି। ହେରାକ୍ଲିୟସ୍ ୬୧୦ ରୁ ୬୪୧ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଇଜାଣ୍ଟାଇନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ଗବେଷକମାନଙ୍କ ଅନୁମାନ ଯେ ଏହି ମୁଦିର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ରାଟଙ୍କ ନାମରେ ଦସ୍ତାବିଜ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ମୋହର (Stamp) ଲଗାଇବା ପାଇଁ କରାଯାଉଥିବ।
ରହସ୍ୟ ବଢ଼ାଇଲା ମୁଦି
ସୁନାର ସିଗ୍ନେଟ୍ ରିଂ ଏହି ଆବିଷ୍କାରକୁ ଆହୁରି ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଏତେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମୁଦି ଜଣେ ସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ରହିବାର ସମ୍ଭାବନା ବହୁତ କମ୍। ଏହି କାରଣରୁ ଗବେଷକମାନଙ୍କୁ ଲାଗୁଛି ଯେ ଜାହାଜରେ କୌଣସି ଉଚ୍ଚ ପଦବୀଧାରୀ ଅଧିକାରୀ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ଥାଇପାରନ୍ତି। ତଥାପି, ଏହି ମୁଦି ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ କିଏ ଥିଲେ, ସେ ନେଇ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂଚନା ମିଳିପାରି ନାହିଁ। ଏକ ସମ୍ଭାବନା ହେଉଛି ଯେ ସେ କୌଣସି ଦୂରର ସହଯୋଗୀ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପାଇଁ ଉପହାର ନେଇ ଯାଉଥିବା କୌଣସି ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ କିମ୍ବା ରାଜକୀୟ ଦୂତ ହୋଇଥାଇପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଏକ ସମ୍ଭାବନା ହେଉଛି ଯେ କୌଣସି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସାଧାରଣ ମାଲପରିବହନ ଜାହାଜରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। କାରଣ ଖଜାନା ସହିତ ଜାହାଜରୁ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାରର ଜିନିଷ ଯଥା ମାଟିପାତ୍ର ଏବଂ ଆମ୍ଫୋରା (Amphora) ମଧ୍ୟ ମିଳିଛି।
ଖୋଲିବ ବାଇଜାଣ୍ଟାଇନ୍ ଇତିହାସର ରହସ୍ୟ
ଗବେଷକମାନେ ଆଶା ରଖିଛନ୍ତି ଯେ ଜାହାଜରୁ ମିଳିଥିବା ସାମଗ୍ରୀର ଆଗାମୀ ଅଧ୍ୟୟନ ସେହି ସମୟକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ, ଯାହାକୁ ୟୁରୋପର ଇତିହାସରେ ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ପରର କଠିନ ସମୟ ବୋଲି ମାନାଯାଏ। ସେହି ସମୟରେ ପୂର୍ବ ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅର୍ଥାତ୍ ବାଇଜାଣ୍ଟାଇନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଯାହାର ରାଜଧାନୀ କନଷ୍ଟାଣ୍ଟିନୋପଲ୍ (Constantinople) ଥିଲା, ପୂର୍ବ ଭୂମଧ୍ୟସାଗରର ଏକ ବଡ଼ ଭାଗରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ଇସଲାମିକ ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ କମିବାକୁ ଲାଗିଥିଲା। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଏହି ଜାହାଜ ସେହି ସମୟରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯୋଡ଼ୁଥିଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ କିପରି ଦୁର୍ବଳ ହେଲା, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଯୋଗ ଦେଉଛି। ଜାହାଜର ଭଗ୍ନାବଶେଷରୁ ମିଳିଥିବା ସୁନା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷରୁ ସେହି ସମୟର ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା, ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ଯାତ୍ରାର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିତ୍ର ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ ମିଳିପାରିବ।
