ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୨୦।୩: ପୁଣିଥରେ ବିହାର ରାଜନୀତିରେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଉତ୍ତେଜନା ତୀବ୍ର ହୋଇଛି। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନୀତୀଶ କୁମାର ଏବଂ ଭାଜପା ନେତା ନୀତିନ ନବୀନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ସଭା ସଦସ୍ୟତା ଟେକନିକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଫସିଯାଇଛି। ଉଭୟ ନେତା ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୬ ତାରିଖରେ ରାଜ୍ୟ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ।
ସେମାନଙ୍କୁ ଏବେ ‘ଦ୍ୱୈତ ସଦସ୍ୟତା’ ସମ୍ପର୍କିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ପଡିବ।
ଯଦି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନନିଆଯାଏ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ସଭା ସଦସ୍ୟତା ବିପଦରେ ପଡ଼ିପାରେ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ନୂତନ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ କରିଛି।
ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ଜଣେ ନିର୍ବାଚିତ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ୧୪ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ପଡିବ। ଫଳସ୍ବରୂପ, ଉଭୟ ନେତା ମାର୍ଚ୍ଚ ୩୦ ସୁଦ୍ଧା ସେମାନଙ୍କର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ।
ସେମାନଙ୍କୁ ବିଧାନସଭା କିମ୍ବା ବିଧାନସଭା ପରିଷଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେବାକୁ ପଡିବ; ନଚେତ, ସେମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ସଭା ସଦସ୍ୟତା ସ୍ବୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଧରାଯାଇପାରେ।
ଏହି ନିୟମ ସମସ୍ତ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଭାବରେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ। ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟସୀମା ରାଜନୈତିକ ଚାପକୁ ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି କରିଛି।
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୧୦୧(୨) ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଏକକାଳୀନ ସଂସଦ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ଉଭୟରେ ସଦସ୍ୟତା ଧାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନ ଏବଂ ସମ୍ପୃକ୍ତ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ସମାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସ୍ଥିର କରେ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ‘ଏକାକାଳୀନ ସଦସ୍ୟତା ନିଷେଧ’ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି କ୍ଷମତାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ରୋକିବା ଏବଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସ୍ବଚ୍ଛତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
ଯଦି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଇସ୍ତଫା ଦାଖଲ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ରାଜ୍ୟ ସଭା ଆସନକୁ ସ୍ବୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ (ସ୍ବୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ) ଖାଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇପାରେ। ଏହା ଏକ ବୈଷୟିକ, ତଥାପି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଗଠନ କରେ।
ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ନିୟମ ସ୍ବୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ। ତେଣୁ, ଏକ ସମୟୋଚିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତଥାପି, ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ ନାହିଁ। ନୀତୀଶ କୁମାର ଛଅ ମାସ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ବିନା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରଖିପାରିବେ।
ଏହି ବିଷୟ ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ପୃଥକ ଆଇନଗତ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ନାହିଁ। ଏହି ନିୟମ କେବଳ ବିଧାନସଭା ସଦସ୍ୟତା ସହିତ ଜଡିତ; କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ ଏଥି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇନଥାନ୍ତି। ଏହା ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ।
ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୯୯ ଅନୁଯାୟୀ, ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ। ଶପଥ ଗ୍ରହଣ ନକରି, ଜଣେ ସଦସ୍ୟ ଗୃହରେ ବସିପାରିବେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଭୋଟ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ତଥାପି, ଶପଥ ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୀମା ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇନାହିଁ। ଧାରା ୧୦୧ ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି ଜଣେ ସଦସ୍ୟ ୬୦ ଦିନ ପାଇଁ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତି ତେବେ ଏକ ଆସନକୁ ଖାଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇପାରେ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଜଣେ ସଦସ୍ୟ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ ନକରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସକ୍ରିୟ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସମୟାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଳନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
