ଓଡ଼ିଶା ଏହାର ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ବିବିଧ ସଂସ୍କୃତି, ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ କଳା ପାଇଁ ବେଶ ଜଣାଶୁଣା। ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତିର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ଦିଗ ହେଉଛି ଏହାର ହସ୍ତତନ୍ତ ଶିଳ୍ପ, ଯାହା ଦେଶର କିଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶାଢ଼ୀ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଓଡ଼ିଶାର ହସ୍ତତନ୍ତ ଶାଢ଼ୀଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ଜଟିଳ ବୁଣାକାର, ଢାଞ୍ଚା, ଡିଜାଇନ ଏବଂ ରଙ୍ଗ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ, ଯାହା ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି, ଆଦିବାସୀ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି ଲେଖାରେ, ଆମେ ଓଡ଼ିଶାର ପାଞ୍ଚଟି ସବୁଠାରୁ ଚମତ୍କାର ହସ୍ତତନ୍ତ ଶାଢ଼ି, ସେମାନଙ୍କର ଅନନ୍ୟତା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବୁ।
୧. ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢୀ (Sambalpuri Saree)
ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ handloom ଶାଢ଼ୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହା ଇକତ କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରି ତିଆରି କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଜଟିଳ ଏବଂ ରଙ୍ଗୀନ ପ୍ୟାଟର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ବୁଣା ଏବଂ ତନ୍ତ ସୂତାକୁ ବାନ୍ଧି ରଙ୍ଗ କରିବା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସମ୍ବଲପୁରୀ saree ଏହାର ଜ୍ୟାମିତିକ ବା geometric ଆକୃତି, ପୁଷ୍ପ ଡିଜାଇନ ଏବଂ ପ୍ରକୃତି, ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ଏବଂ ଲୋକକଥା ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ବିଷୟବସ୍ତୁ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ସାଧାରଣତଃ କପା କିମ୍ବା ରେଶମରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ଉପଲବ୍ଧ। ସମ୍ବଲପୁରୀ saree ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଗର୍ବ ଏବଂ ପରିଚୟର ପ୍ରତୀକ ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ମହିଳାମାନେ ପର୍ବ, ବିବାହ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶେଷ ଅବସରରେ ପିନ୍ଧନ୍ତି। ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀର ମୂଲ୍ୟ କପଡ଼ାର ଗୁଣବତ୍ତା, ଡିଜାଇନର ଜଟିଳତା ଏବଂ ବୁଣାକାରଙ୍କ କାରିଗରୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏକ କପା ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀର ମୂଲ୍ୟ ୨,୦୦୦ ରୁ ୧୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ, ଯେତେବେଳେ ଏକ ରେଶମ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀର ମୂଲ୍ୟ ୧୦,୦୦୦ ରୁ ୫୦,୦୦୦ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ।
୨. ବୋମକାଇ ଶାଢୀ (Bomkai Saree)
ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀ, ଯାହାକୁ ସୋନପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଆଉ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ handloom ଶାଢ଼ୀ। ଏହା ଇକତ ଏବଂ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ କୌଶଳର ମିଶ୍ରଣ ବ୍ୟବହାର କରି ତିଆରି କରାଯାଏ, ଯାହା ଶରୀର ଏବଂ ଶାଢ଼ୀର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିପରୀତତା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀ ଏହାର ଜଟିଳ ସୂତାକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ଏହି saree ସାଧାରଣତଃ କପା କିମ୍ବା ରେଶମରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଲାଲ, କଳା, ଧଳା ଏବଂ ହଳଦିଆ ଭଳି ରଙ୍ଗରେ ଆସିଥାଏ। ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଜିଲାର ଗଞ୍ଜାମ ଗ୍ରାମର ଭୁଲିଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମହିଳାମାନଙ୍କର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକ ଏବଂ ସାରା ଓଡ଼ିଶାର ମହିଳାମାନେ ଶୁଭ ଅବସରରେ ଏହାକୁ ପିନ୍ଧନ୍ତି। ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀ ଏହାର ସୂତାକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନନ୍ୟ, ଯାହା ଜଲା ନାମକ ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ହୁକ ବ୍ୟବହାର କରି ହାତରେ କରାଯାଏ। ଏକ କପା ବୋମକାଇ sareeର ମୂଲ୍ୟ ୩,୦୦୦ ରୁ ୧୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ, ଯେତେବେଳେ ଏକ ରେଶମ ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀର ମୂଲ୍ୟ ୧୫,୦୦୦ ରୁ ୬୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ।
୩. ଖଣ୍ଡୁଆ ଶାଢୀ(Khandua Pata or Saree)
ଖଣ୍ଡୁଆ ଶାଢ଼ୀ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ସୁନ୍ଦର handloom ଶାଢ଼ୀ, ଯାହା ସୂକ୍ଷ୍ମ କପା କିମ୍ବା ରେଶମରେ ତିଆରି। ଏହାକୁ ମାଣିଆବନ୍ଦୀ କିମ୍ବା ଟସର ଶାଢ଼ୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ଟସର ସିଲ୍କରେ ବୁଣାଯାଇଥାଏ। ଏହା ଏହାର ଜଟିଳ ରୂପ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ଧାର୍ମିକ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଯେପରିକି ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି, ରାମାୟଣ ଏବଂ ମହାଭାରତ। ଏହି saree ମନ୍ଦିର ସୀମା ବା ଟେମ୍ପଲ ବର୍ଡର ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ହସ୍ତତନ୍ତ ଶାଢ଼ୀର ଏକ ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ଖଣ୍ଡୁଆ ଶାଢ଼ୀ ଉଷ୍ମ ରଙ୍ଗରେ ଆସିଥାଏ, ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ଜରି କିମ୍ବା ସୁନା ସୂତାରେ ସଜାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଶାଢ଼ୀ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ଏକ ପବିତ୍ର ପୋଷାକ। ଖଣ୍ଡୁଆ saree temple border ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଅନନ୍ୟ, ଯାହା ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ହସ୍ତତନ୍ତ ଐତିହ୍ୟର ପ୍ରତୀକ। ଖଣ୍ଡୁଆ ଶାଢ଼ୀର ମୂଲ୍ୟ କପଡ଼ାର ଗୁଣବତ୍ତା, ଡିଜାଇନର ଜଟିଳତା ଏବଂ ବ୍ୟବହୃତ ଜରି କିମ୍ବା ସୁନା ସୂତା ପରିମାଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏକ ସୂତା ଖଣ୍ଡୁଆ ଶାଢ଼ୀର ମୂଲ୍ୟ ୪,୦୦୦ ରୁ ୨୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ, ଯେତେବେଳେ ଏକ ରେଶମ ଖଣ୍ଡୁଆ ଶାଢ଼ୀର ମୂଲ୍ୟ ୨୦,୦୦୦ ରୁ ୮୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ।
https://www.dharitri.com/5-agricultural-scientists/
୪. ହାବାସପୁରୀ ଶାଢୀ (Habaspuri Saree)
ଓଡ଼ିଶାର ଏକ କପା ଆଧାରିତ handloom ଶାଢ଼ୀ, ହାବସପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲାର ଚିଚେଗୁଡ଼ା ଗାଁର ଭୁଲିଆ ବୁଣାକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରାଯାଏ। ହାବସପୁରୀ saree ଏହାର ସରଳ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ମୋଟିଫସ୍ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ଯାହା ଡିଜାଇନରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜ୍ୟାମିତିକ। ହାବସପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ନୀଳ, ହଳଦୀ ଏବଂ ମାଡର ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। ଶାଢ଼ୀଟି ପ୍ରାୟତଃ ଟାସେଲ କିମ୍ବା ପମ୍ପମ ସହିତ ସଜାଯାଇଥାଏ। ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ମହିଳାମାନଙ୍କର ଏକ ଆରାମଦାୟକ ଓ କାଜୁଆଲ ପୋଷାକ ଭାବରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଅନନ୍ୟ, ଯାହା ଗଛଲତା, ଫୁଲ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଶାଢ଼ୀଟି ପ୍ରାୟତଃ ଏହାର ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିରୂପମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ କମ ଟୋନ କରାଯାଏ। ହାବସପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ଡବି କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ୟ, ଯାହା କପଡ଼ା ଉପରେ ଏକ ଟେକ୍ସଚର୍ଡ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଏହାକୁ ଏକ ନରମ ଏବଂ ମସୃଣ ଅନୁଭବ ଦିଏ। ହାବସପୁରୀ ଶାଢ଼ୀର ମୂଲ୍ୟ କପଡ଼ାର ଗୁଣବତ୍ତା, ଡିଜାଇନର ସରଳତା ଏବଂ ଶାଢ଼ୀର ଉପଲବ୍ଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏକ ହାବସପୁରୀ ଶାଢ଼ୀର ମୂଲ୍ୟ ୨,୦୦୦ଟଙ୍କାରୁ ୮,୦୦୦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ।
୫. ବ୍ରହ୍ମପୁରୀ ଶାଢୀ (Berhampuri Saree)
ବ୍ରହ୍ମପୁର ଶାଢ଼ୀ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ରେଶମ-ଆଧାରିତ ପାରମ୍ପରିକ handloom ଶାଢ଼ୀ, ଯାହା ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲାର ବ୍ରହ୍ମପୁର ସହରର ବୁଣାକାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମପୁର ଶାଢ଼ୀ ଏହାର ଭାରୀ ଏବଂ ଖର୍ବ ଗଠନ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଯାହା ଏହାକୁ ସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କରିଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମପୁର ଶାଢ଼ୀ ଓଡ଼ିଶୀ ଶୈଳୀର ବୁଣାକାର ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। ଏକ GI-ଟ୍ୟାଗ ହୋଇଥିବା ପୋଷାକ, ଯେଉଁ ସହରରୁ ଏହା ଆସିଥାଏ, ତାହାକୁ ଭାରତର ରେଶମ ସହର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। ଏହି ଶାଢ଼ୀର ବୟନ କୌଶଳ ପ୍ରାୟ ୬୦୦ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଉଦ୍ଭାବିତ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ଏଥିରେ ଜରି କାମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ଦକ୍ଷତାର ସ୍ତର ଏବଂ ଏହାକୁ ବୁଣା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଜରି ସୂତାର ପରିମାଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ବ୍ରହ୍ମପୁର ଶାଢ଼ୀର ଏକ ଅନନ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ଏଥିରେ ଥିବା ଆଞ୍ଚଲ। ଏକ ବରହମପୁରୀ ଶାଢ଼ୀର ମୂଲ୍ୟ ୧୮,୦୦୦ ରୁ ୨୦,୦୦୦ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ।
