ଭାରତୀୟ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଶ୍ୱରେ ସଂଖ୍ୟା ଓ ବିବିଧତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଗ୍ରଣୀ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅନ୍ତରାଳରେ ରହିଛି ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅଭାବ, ଯାହା ସରକାରୀ ଓ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଉଭୟରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହା ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ପିଲାଙ୍କ (ସିଡବ୍ଲ୍ୟୁଏସ୍ଏନ୍) ଶିକ୍ଷା ଓ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି। ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଦୃଷ୍ଟିହୀନତା, ଶ୍ରବଣ ଅକ୍ଷମତା, ଅଟିଜମ ଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷାଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଧିକାର ଆଇନ (ଆର୍ପିଡବ୍ଲ୍ୟୁଡି ଆକ୍ଟ, ୨୦୧୬) ସମାନ ଶିକ୍ଷା ସୁଯୋଗକୁ ସମର୍ଥନ କରେ, କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ନାହିଁ। ୟୁନେସ୍କୋର ୨୦୨୧ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ୭୫% ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ପିଲା ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସମଗ୍ର ଶିକ୍ଷା ଅଭିଯାନ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଶିକ୍ଷାନୀତି ୨୦୨୦, ସମାନ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, କିନ୍ତୁ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅଭାବ ଏହାକୁ ଅସମ୍ଭବ କରିଛି। ସମଗ୍ର ଶିକ୍ଷା ୨୦୨୩-୨୪ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ୨୫.୪୮ଲକ୍ଷ ସିଡବ୍ଲ୍ୟୁଏସ୍ଏନ୍ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷକ ମାତ୍ର୧୨,୦୦୦-୧୫,୦୦୦।
ଏହାର ପ୍ରଥମ କାରଣ ହେଲା ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ କମ୍ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା । ରିହାବିଲିଟେଶନ କାଉନ୍ସିଲ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (ଆର୍ସିଆଇ) ଅଧୀନରେ ୮୦୦ରୁ କମ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନ ରହିଛି, ଯାହା ବାର୍ଷିକ ୫,୦୦୦ରୁ କମ୍ ଶିକ୍ଷକ ତିଆରି କରେ। ଏହା ଆବଶ୍ୟକ ତୁଳନାରେ ନଗଣ୍ୟ। ଅନେକ ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷକ ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷାଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ମିଳିନାହିଁ। ଦ୍ବିତୀୟତଃ,ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡିକରେ ଏସ୍ଏସ୍ଏ ଅଧୀନରେ କମ୍ ବେତନ ଦିଆଯାଏ। କମ୍ ବେତନ ଯୋଗୁ ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ଏହି ପେସା ଛାଡ଼ନ୍ତି । ତୃତୀୟତଃ, ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଧିକ, କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଏମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ନାମ ମାତ୍ର। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକାଂଶ ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ପିଲା ରହିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠାକାର ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକ ଯାହା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରେ। ଅନେକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ହୁଇଲ ଚେୟାର ରାମ୍ପ, ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଶୌଚାଳୟ, ବ୍ରେଲ, ଶ୍ରବଣ ଉପକରଣ ଭଳି ମୌଳିକ ସୁବିଧା ନାହିଁ। ଏହା ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷାରୁ ଦୂରେଇ ରଖେ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ପରିବେଶରେ କାମ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଅଭାବ ଯୋଗୁ ୪୫% ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିରକ୍ଷର ରହିଯାଆନ୍ତି ଓ ମାତ୍ର ୯% ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ସାରନ୍ତି (ଏନ୍ଏସ୍ଏସ୍, ୨୦୧୮), ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ଅଗ୍ରଗତିକୁ ବାଧା ଦିଏ।
ଏହି ଗମ୍ଭୀର ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସମାଧାନ ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିପାରିବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ ପ୍ରତି ଜିଲାରେ ୬ ମାସ ବ୍ୟାପୀ ସ୍ବଳ୍ପ ମିଆଦୀ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଚଲାଯାଇପାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନରେ ଦକ୍ଷ କରାଯିବ। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେବ ଦ୍ରୁତ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷକ ସଂଖ୍ୟାବଢ଼ାଇବା। ପ୍ରଶିକ୍ଷଣରେ ଅକ୍ଷମତାର ପ୍ରକାର, ଶିକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତି (ଯେପରି ବ୍ରେଲ, ସାଙ୍କେତିକ ଭାଷା) ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶିକ୍ଷାଯୋଜନା ତିଆରି ଶିଖାଯିବ। ଏହା ସରକାରୀ ଓ ଘରୋଇ ସ୍କୁଲରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବ ଏବଂ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୫୦,୦୦୦ ଶିକ୍ଷକ ତିଆରି ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯିବ। ସ୍ଥାନୀୟ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାରୀମାନେ ଏହାର ତଦାରଖ କରିବେ। ଅନଲାଇନ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ, ଶିକ୍ଷଣ ସାମଗ୍ରୀ (ଭିଡିଓ, ମଡ୍ୟୁଲ) ଓ ସହାୟତା ଦିଆଯାଇପାରେ। ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପୋର୍ଟାଲ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷକମାନେ ନିଜ ସମସ୍ୟା ଉପସ୍ଥାପନ କରି ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ପାଇପାରିବେ। ଏହା ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ କରିବ, ସମୟ ବଞ୍ଚାଇବ ଓ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମାନ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବ। ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ବେତନ ବଢ଼ାଇଲେ ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ପେସାରେ ରହିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିବ। ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ କାମ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ଭତ୍ତା ସେମାନଙ୍କୁ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ ସେବା ଦେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବ। ଘରୋଇ ସ୍କୁଲ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂଗଠନ ଓ ଗଣମାଧ୍ୟମକୁ ସାମିଲ କରି ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଚଲା ଯାଇପାରେ। ଗ୍ରାମସ୍ତରୀୟ ସଭା, ପ୍ରଚାର ଅଭିଯାନ ଓ ଶିକ୍ଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ଅଭିଭାବକଙ୍କ ମନୋଭାବ ବଦଳା ଯାଇପାରେ। ଏହା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ସାମାଜିକ ଗ୍ରହଣୀୟତା ବା ସ୍କୁଲରେ ନାମଲେଖା ବୃଦ୍ଧି କରିପାରିବ। ସରକାରୀ ଅନୁଦାନ ଓ ପିପିପି ମଡେଲ ଜରିଆରେ ଅର୍ଥଯୋଗାଡ଼, ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଶୌଚାଳୟ, ବ୍ରେଲସାମଗ୍ରୀ, ଶ୍ରବଣ ଉପକରଣ ଭଳି ମୌଳିକ ସୁବିଧା ଯୋଗାଇଲେ ପିଲାଙ୍କୁ ସ୍କୁଲ ଆସିବା ପାଇଁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମିଳିବ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହଜରେ କରିବାକୁ ସହାୟତା ମିଳିବ।
ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବିତ ସମାଧାନର ଫଳାଫଳ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଓ ଏହାର ପ୍ରଗତି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ସେଇଥି ପାଇଁ ପ୍ରତି ଜିଲାରେ କେତେ ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପାଇଲେ ଓ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ତାହା ସରକାରୀ ରେକର୍ଡ ଜରିଆରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହାର ବିଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣର ପ୍ରଭାବ ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ରଗତି ଦର୍ଶାଇବ। ଏହା ସହିତ ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ପିଲାଙ୍କ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ଶିକ୍ଷା ସ୍ତରରେ ଉନ୍ନତି ପରିମାପ କରିବା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ପାଇଁ ସ୍କୁଲରୁ ନାମଲେଖା ରେକର୍ଡ, ଉପସ୍ଥିତି ହାର ଓ ପରୀକ୍ଷା ଫଳାଫଳ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରେ। ସର୍ଭେ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଭିଭାବକଙ୍କ ମତାମତ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରେ, ଯେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ସ୍କୁଲରେ ସୁବିଧା ଓ ପିଲାଙ୍କ ଅଗ୍ରଗତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନରହିବ। ଏହା ସାମାଜିକ ସଚେତନତାର ସ୍ତର ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଗ୍ରହଣୀୟତା ମଧ୍ୟ ମାପିବ। ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଶିକ୍ଷାର ଗୁଣବତ୍ତା ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପାଇଁ ପିଲାଙ୍କ ଶିକ୍ଷଣ ଫଳାଫଳ, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଶିକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତିର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ ଅଭିଭାବକଙ୍କ ମତାମତ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରେ। ଏପରି କି ପ୍ରତି ୬ମାସରେ ସମୀକ୍ଷା କରାଯାଇପାରେ। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ୨୫% ନାମ ଲେଖା ହାର ଓ ୧୫% ଶିକ୍ଷକ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ଏହା ସଫଳ ଗଣାଯିବ।
ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅଭାବ ଏକ ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ପଦକ୍ଷେପ ଓ ସମ୍ମିଳିତ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ସମାଧାନ ସମ୍ଭବ। ସରକାର, ଘରୋଇ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ସମାଜର ଐକ୍ୟବଦ୍ଧ ଉଦ୍ୟମ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ପିଲାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷାର ମୁଖ୍ୟ ଧାରାରେ ସାମିଲ କରିପାରିବ।
କୋଲକାତା
ମୋ:୮୩୩୫୯୪୯୪୭୭
