ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୧୬।୫: ନିକଟରେ ପାକିସ୍ତାନ, ତୁର୍କୀ ଓ ଆଜେରବୈଜାନର ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ତ୍ରିପାକ୍ଷିକ ବୈଠକ, ଯାହାକୁ ‘ଥ୍ରୀ ବ୍ରଦର୍ସ’ ମେଣ୍ଟ କୁହାଯାଉଛି, ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ସାମରିକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର କହିବାକୁ ଗଲେ ଏହି ନୂଆ ମେଣ୍ଟ ଏବେ ଭାରତର ଟେନଶନ ବଢାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ତିନୋଟି ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାରତ ବିରୋଧୀ ସ୍ବର ଏକାଠି କରିଛନ୍ତିି, ବିଶେଷ କରି ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଭାରତ ପାଇଁ କିପରି ଏହା ନୂଆ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି…
ପାକିସ୍ତାନ, ତୁର୍କୀ ଓ ଆଜେରବୈଜାନ ମଧ୍ୟରେ ସାମରିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ଦୀର୍ଘ ଦିନରୁ ଦୃଢ଼ ହେଉଛି। ଜୁଲାଇ ୨୦୨୪ରେ ଏହି ତିନୋଟି ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏକ ତ୍ରିପାକ୍ଷିକ ଶିଖର ବୈଠକ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ କୂଟନୈତିକ ମହଲରେ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ହୋଇଛି। ଏହି ବୈଠକରେ ସାମରିକ ସହଯୋଗ, ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ କଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭାରତ ବିରୋଧୀ ଅବସ୍ଥାନ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା।
ଏହା ପରେ ମେ ୨୦୨୫ରେ ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀରର ପହଲଗାମରେ ହୋଇଥିବା ଆତଙ୍କବାଦୀ ଆକ୍ରମଣ ଏହି ମେଣ୍ଟକୁ ଆହୁରି ସକ୍ରିୟ କରିଛି। ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ୨୬ ଜଣ ଭାରତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଭାରତର ଅପରେଶନ ସିନ୍ଦୂର, ଯାହା ପାକିସ୍ତାନ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ଅଧିକୃତ କଶ୍ମୀରରେ ଆତଙ୍କବାଦୀ ଆକ୍ରମଣକୁ ଟାର୍ଗେଟ କରିଥିଲା, ତୁର୍କୀ ଓ ଆଜେରବୈଜାନର କଠୋର ନିନ୍ଦା କରିଥିଲା। ତୁର୍କୀର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ହାକାନ ଫିଦାନ ଏବଂ ଆଜେରବୈଜାନର ସରକାର ଏହି ଆକ୍ରମଣକୁ ଉତ୍ତେଜନାମୂଳକ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରି ପାକିସ୍ତାନ ପ୍ରତି ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଥିଲେ।
ମେଣ୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ
୧. ସାମରିକ ସହଯୋଗ: ତୁର୍କୀ ପାକିସ୍ତାନର ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଯୋଗାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର। ପହଲଗାମ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ପାକିସ୍ତାନ ତୁର୍କୀ ର୍ନିମିତ ଆସିସଗାର୍ଡ ସୋଙ୍ଗାର ଏବଂ ବାୟକାର ଓାଇଏଚଏ ତୃତୀୟ ଡ୍ରୋନ ବ୍ୟବହାର କରି ଭାରତୀୟ ସୀମାରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା। ଭାରତୀୟ ସେନା ଏହି ଡ୍ରୋନଗୁଡ଼ିକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିଥିଲା ହେଁ, ଏହା ତୁର୍କୀର ସାମରିକ ସହାୟତା ପାକିସ୍ତାନକୁ କେତେ ମାତ୍ରାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରୁଛି, ତାହା ଦେଖାଇଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଆଜେରବୈଜାନ ପାକିସ୍ତାନକୁ ୧.୬ ବିଲିୟନ ଡଲାରର ଜେଏଫ-୧୭ ଥଣ୍ଡର ବ୍ଲକ ତୃତୀୟ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଯୋଗାଣ କରିବା ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି ସ୍ବାକ୍ଷର କରିଛି।
୨. କାଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସମର୍ଥନ: ତୁର୍କୀର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରେସେପ ତାୟିପ ଏର୍ଦୋଗାନ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୫ରେ କାଶ୍ମୀରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଐକ୍ୟବଦ୍ଧତା ଜଣାଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଭାରତ ଅଗ୍ରହଣୀୟ ବୋଲି ନିନ୍ଦା କରିଥିଲା। ଆଜେରବୈଜାନ ମଧ୍ୟ କଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପାକିସ୍ତାନକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛି। ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମଞ୍ଚରେ ପାକିସ୍ତାନର ଦାବିକୁ ସମର୍ଥନ କରି ଭାରତ ଉପରେ କୂଟନୈତିକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
୩. ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଏଜେଣ୍ଡା: ଏକ୍ସରେ ପୋଷ୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ତିନୋଟି ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାରତକୁ କୂଟନୈତିକ, ସାମରିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ମୋର୍ଚ୍ଚାରେ ଘେରିବାକୁ ଏକ ମିଳିତ ଏଜେଣ୍ଡା ଉପରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି। ତୁର୍କୀ ଓ ଆଜେରବୈଜାନର ମୁସଲିମ ବହୁଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନର ସହ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ଏହି ମେଣ୍ଟକୁ ଆହୁରି ଦୃଢ଼ କରୁଛି।
ଭାରତ ପାଇଁ ନୂଆ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
୧. ସାମରିକ ବିପଦ: ତୁର୍କୀର ଡ୍ରୋନ ଏବଂ ଆଜେରବୈଜାନର ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଯୋଗାଣ ପାକିସ୍ତାନର ସାମରିକ ଶକ୍ତିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି। ଏହା ଭାରତୀୟ ସୀମାରେ, ବିଶେଷ କରି ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀରରେ, ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଭାରତୀୟ ସେନାକୁ ଏହି ଡ୍ରୋନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଆଣ୍ଟି-ଡ୍ରୋନ ସିଷ୍ଟମ ଏବଂ ଗୁଇନ୍ଦା ସୂଚନା ଆବଶ୍ୟକ।
୨. କୂଟନୈତିକ ଚାପ: ତୁର୍କୀ ଓ ଆଜେରବୈଜାନର ପାକିସ୍ତାନ ପ୍ରତି ସମର୍ଥନ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମଞ୍ଚରେ ଭାରତର ଅବସ୍ଥାନକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଏହା ସହ ଚାଇନାର ମଧ୍ୟ ପାକିସ୍ତାନକୁ ସମର୍ଥନ, ଯିଏ ପିଏଲ-୧୫ ମିସାଇଲ ଯୋଗାଇଛି, ଏହି ମେଣ୍ଟକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରୁଛି। ଭାରତକୁ ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଏକ ଦୃଢ଼ କୂଟନୈତିକ ରଣନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
୩. ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପ୍ରଭାବ: ଭାରତରେ ‘ବୟକଟ ତୁର୍କୀ’ ଏବଂ ‘ବୟକଟ ଆଜେରବୈଜାନ’ ଆନ୍ଦୋଳନ ଜୋର ଧରିଛି। ଶିବସେନା ମୁମ୍ବାଇ ବିମାନବନ୍ଦରରେ ତୁର୍କୀ କମ୍ପାନୀ ସେଲେବିନାସର ଚୁକ୍ତି ରଦ୍ଦ କରିବାକୁ ଦାବି କରିଛି। ଏହା ସହ, ଇଜିମାଇଟ୍ରିପ, କକ୍ସ ଆଣ୍ଡ କିଙ୍ଗ୍ସ ଏବଂ ଟ୍ରାଭୋମିଣ୍ଟ ପରି ଭାରତୀୟ ଟ୍ରାଭେଲ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ତୁର୍କୀ ଓ ଆଜେରବୈଜାନ ପାଇଁ ବୁକିଂ ବନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଭାରତର ସହ ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ, ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ୨୦୨୩ରେ ୧୨ ବିଲିୟନ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ଥିଲା।
ଭାରତ ଏହି ମେଣ୍ଟର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ବହୁମୁଖୀ ରଣନୀତି ଗ୍ରହଣ କରୁଛି:
ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଭାରତୀୟ ସେନା ତୁର୍କୀ ର୍ନିମିତ ଡ୍ରୋନ ଏବଂ ଚୀନ ର୍ନିମିତ ମିସାଇଲକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରି ନିଜର ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି। ଏହା ସହ, ସୀମାରେ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଏୟାର ଡିଫେନ୍ସ ସିଷ୍ଟମ ମୁତୟନ କରାଯାଇଛି।
କୂଟନୈତିକ ପଦକ୍ଷେପ: ଭାରତ ତୁର୍କୀର ରାଜଦୂତଙ୍କ ନିକଟରେ ଏର୍ଦୋଗାନଙ୍କ କଶ୍ମୀର ବୟାନ ବିରୋଧରେ ପ୍ରତିବାଦ କରିଛି। ଏହା ସହ, ଭାରତ ଆର୍ମେନିଆ ସହ ସାମରିକ ସମ୍ପର୍କ ଦୃଢ଼ କରି ଆଜେରବୈଜାନର ବିରୋଧୀ ଶିବିରକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛି, ଯିଏ ନାଗୋର୍ଣ୍ଣୋ-କାରାବାଖ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଜେରବୈଜାନ ସହ ସଂଘର୍ଷରେ ଲିପ୍ତ।
ଜନସାଧାରଣର ଆନ୍ଦୋଳନ: ଭାରତୀୟ ଜନସାଧାରଣ ଓ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ତୁର୍କୀ ଓ ଆଜେରବୈଜାନ ବିରୋଧରେ ବୟକଟ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
‘ଥ୍ରୀ ବ୍ରଦର୍ସ’ ମେଣ୍ଟ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଏହା କେବଳ ସାମରିକ ବିପଦ ନୁହେଁ, ବରଂ କୂଟନୈତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ମୋର୍ଚ୍ଚାରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତର ସ୍ଥିତିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରୁଛି। ତୁର୍କୀର ଡ୍ରୋନ ଯୋଗାଣ ଏବଂ ଆଜେରବୈଜାନର ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଚୁକ୍ତି ପାକିସ୍ତାନର ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ କ୍ଷମତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି, ଯାହା ଭାରତୀୟ ସୀମାରେ ନିରନ୍ତର ଉତ୍ତେଜନାର କାରଣ ହେଉଛି। ଏହା ସହ, ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର କଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମିଳିତ ସମର୍ଥନ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମଞ୍ଚରେ ଭାରତର ନୈତିକ ଅବସ୍ଥାନକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି। ତେବେ, ଭାରତର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବିଚକ୍ଷଣ। ଆର୍ମେନିଆ ସହ Serialized ସାମରିକ ସହଯୋଗ ଏବଂ ଘରୋଇ ବୟକଟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏହି ମେଣ୍ଟକୁ ମୁକାବିଲା କରିବାରେ ସହାୟକ ହେଉଛି। କିନ୍ତୁ, ଏହା ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ, ଯାହା ଭାରତର ସାମରିକ, କୂଟନୈତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ନୀତିର ସମନୱୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛି।
