ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୧୭।୫: ପହଲଗାମ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ଭାରତ ପାକିସ୍ତାନ ବିରୋଧରେ ‘ଅପରେଶନ ସିନ୍ଦୂର’ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଏହା ଉଭୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜନା ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା। ଏପରିକି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖି ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇପାରେ ବୋଲି କହୁଥିଲେ। ହେଲେ ପରେ ଉଭୟ ଦେଶ ଯୁଦ୍ଧବିରତି ଲାଗି ହଁ ଭରିଥିଲେ। ତେବେ ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ ପାକିସ୍ତାନ ଅନେକ ଥର ଭାରତକୁ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର ଧମକ ଦେଉଥିଲା।
ଗୁରୁବାର ଜମ୍ମୁ-କଶ୍ମୀରରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜନାଥ ସିଂହ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଦେଖିଛି ଯେ ପାକିସ୍ତାନ କିପରି ଦାୟିତ୍ୱହୀନ ଭାବରେ ଅନେକ ଥର ପରମାଣୁ ଧମକ ଦେଇଛି। ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଯେ ଏପରି ଏକ ଦାୟିତ୍ୱହୀନ ଦେଶ ହାତରେ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ନିରାପଦ କି? ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ଯେ ପାକିସ୍ତାନର ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରକୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଏଜେନ୍ସି (IAEA) ର ତଦାରଖରେ ନିଆଯିବା ଉଚିତ। ରାଜନାଥ ସିଂହଙ୍କ ବୟାନ ପରେ, ପାକିସ୍ତାନର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଜାରି ଏକ ବିବୃତ୍ତିରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଭାରତକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ପାକିସ୍ତାନର ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସାମରିକ କ୍ଷମତା ଅଛି। ଭାରତକୁ ପରମାଣୁ ଧମକ ଦେବାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ଯେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଏଜେନ୍ସି କ’ଣ, ଏହି ଏଜେନ୍ସିକୁ କୌଣସି ଦେଶର ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ତଦାରଖ କରିବାର ଅଧିକାର ଅଛି କି? ଯଦି କୌଣସି ଦେଶ ପରମାଣୁ ଧମକ ଦିଏ, ତେବେ କ’ଣ ଏହାର ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଇପାରିବ?
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଏଜେନ୍ସି (IAEA) ହେଉଛି ଜାତିସଂଘର ଏକ ସ୍ବାଧୀନ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ। ଏହି ସଂସ୍ଥା ୧୯୫୭ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ମୁଖ୍ୟାଳୟ ଅଷ୍ଟ୍ରିଆର ଭିଏନାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବର୍ତ୍ତମାନ ୧୭୦ ରୁ ଅଧିକ ଦେଶ ଏହାର ସଦସ୍ୟ। ସରଳ ଭାଷାରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, IAEAର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା। ଏହି ଏଜେନ୍ସି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି ଯେ ଏହାକୁ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ସାମରିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଏଜେନ୍ସିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଶକ୍ତି, ଚିକିତ୍ସା, କୃଷି ଏବଂ ଶିଳ୍ପରେ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିର ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା। କୌଣସି ଦେଶ ଯେପରି ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିର ଅପବ୍ୟବହାର ନ କରେ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ IAEA ତଦାରଖ ଏବଂ ଯାଞ୍ଚ କରେ।
ପରମାଣୁ ଅପ୍ରସାର ଚୁକ୍ତି (NPT) ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚୁକ୍ତି। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରସାରକୁ ରୋକିବା। ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା। ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମା ୧୯୬୮ ମସିହାରେ ସ୍ବାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ୧୯୧ଟି ରାଷ୍ଟ୍ର-ରାଜ୍ୟ ଏହାର ସଦସ୍ୟ। ବିଶେଷ କଥା ହେଉଛି ଯେ ଭାରତ NPT ରେ ସ୍ବାକ୍ଷର କରିନାହିଁ।
ଏହା ପ୍ରଥମ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚୁକ୍ତି ଯାହା ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷିଦ୍ଧ କରେ। ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଆଇନଗତ ଭାବରେ ବାଧ୍ୟ ଯେ ସେମାନେ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ବିକଶିତ କରିବେ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ।
ଯଦି କୌଣସି ଦେଶର ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଜବତ କରାଯାଇପାରିବ କି?
ଉତ୍ତର ହେଉଛି ’ନା’। ଜାତିସଂଘର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଏଜେନ୍ସି (IAEA) ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶର ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଜବତ କରିବାର ଅଧିକାର ନାହିଁ। ଏହି ସଂସ୍ଥା କେବଳ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଯାଞ୍ଚ ଏବଂ ରିପୋର୍ଟ କରିବାର ଅଧିକାର ରଖିଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦେଶ ଏଥିପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଏ।
ଯଦି ଆତଙ୍କବାଦ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ କୌଣସି ଦେଶର ପରମାଣୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି କୌଣସି ବିପଦ ଉପୁଜେ, ତେବେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନରେ ଏପରି କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ ଯେ ଏହି ଏଜେନ୍ସି କୌଣସି ସିଧାସଳଖ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନେଇପାରିବ। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଏହି ସଂସ୍ଥା ଜାତିସଂଘକୁ ସୂଚନା ଦେଇପାରିବ ଏବଂ ଜାତିସଂଘ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବ ଯେ କ’ଣ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯିବ।
ଯଦି କୌଣସି ଦେଶ ପାଖରେ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ଅଛି, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଛଡ଼ାଇ ନେବା କିମ୍ବା ଜବତ କରିବା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନର ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେବ ଏବଂ ଏହା ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧର କାରଣ ହୋଇପାରେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏପରି କୌଣସି ମାମଲା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିନାହିଁ ଯେଉଁଠାରେ ଏଜେନ୍ସି କୌଣସି ଦେଶରୁ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ଜବତ କରିଛି।
ଯଦି କୌଣସି ଦେଶ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଧମକ ଦିଏ ତେବେ କ’ଣ ହେବ?
ଯଦି କୌଣସି ଦେଶ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଧମକ ଦିଏ, ତେବେ ଜାତିସଂଘ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦ (UNSC) ଏହାକୁ ନିନ୍ଦା କରିପାରିବ। ଦେଶ ଉପରେ କଟକଣା ଲାଗୁ ହୋଇପାରେ। ରାଜନୈତିକ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଜବତ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
