‘ଗଣମାଧ୍ୟମ’ ଏକ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ, ଏକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ । ଗଣମାଧ୍ୟମ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଳଦୁଆକୁ ମଜଭୁତ କରିଥାଏ। ଏହାର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଦୂସୁଦୂରପ୍ରଚାରୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଗଣମାଧ୍ୟମର ସ୍ବାଧୀନତା ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସକାଶେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ମେ’ ୩ରେ ବିଶ୍ବ ପ୍ରେସ ସ୍ବାଧୀନତା ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ। ଜାତିସଂଘର ଜନସୂଚନା ବିଭାଗ ୧୯୯୧ରେ ‘ବିଶ୍ବ ପ୍ରେସ ସ୍ବାଧୀନତା ଦିବସ’ ପାଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲା। ୧୯୯୩ରେ ଏହି ଦିବସ ପାଳନ ପାଇଁ ଅନୁମୋଦନ ମିଳିଥିଲା । ଏହି ଅବସରରେ କଲମ୍ବିଆର ଖବରଦାତା ଗିଲିଏର୍ମୋ କାନୋ ଇସାଜାଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ସଂସ୍ଥାକୁ ଗିଲିଏର୍ମୋ କାନୋ ଇସାଜା ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ। ୧୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୮୬ରେ ବୋଗୋଟାସ୍ଥିତ ଖବରକାଗଜ ଏଲ୍ ଏସ୍ପେକ୍ଟାଡର କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଶା ବେପାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୁଳି କରି ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣୀୟ କରିବା ଲାଗି ଉପରୋକ୍ତ ପୁରସ୍କାରର ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି। କାନୋଙ୍କ ଲେଖା କଲମ୍ବିଆର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଡ୍ରଗ୍ସ ବ୍ୟବସାୟୀ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରିଥିଲା। ଫଳରେ ସେମାନେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇଥିଲେ।
ପ୍ରଗତିଶୀଳ ବିଶ୍ବର ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ, ରାଜନୈତିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ ତଥା ବୈଜ୍ଞାନିକ ସ୍ଥିତି ସମ୍ପର୍କରେ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରସାର ପାଇଁ ଗଣମାଧ୍ୟମ ହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଖବରଦାତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା, ପ୍ରଚେଷ୍ଟା , ନିର୍ଭୀକତା, ନିରପେକ୍ଷତା ଓ ନ୍ୟାୟ ମନୋଭାବ ଦ୍ବାରା ଗଣମାଧ୍ୟମର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ହେଲେ ଏହା ଖଣ୍ଡାର ତୀକ୍ଷ୍ମ ଧାରରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି । ସତ୍ୟତାର ପରିବେଷଣ ବେଳେ ହିଂସା, ବର୍ବରୋଚିତକାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଖବରଦାତାଙ୍କୁ ଶିକାର ହେବାକୁ ପଡୁଛି । ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଖବରଦାତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଅନେକ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସୁଫଳ ମିଳିପାରୁ ନାହିଁ।
ୟୁନେସ୍କୋ ପ୍ରତିବର୍ଷ ବିଶ୍ୱ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସ୍ବାଧୀନତା ଦିବସ ପାଳନ ପୂର୍ବକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ବୃତ୍ତିଧାରୀ, ପ୍ରେସ ସ୍ବାଧୀନତା ସଂଗଠନ ଏବଂ ଜାତିସଂଘ ଏଜେନ୍ସିଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି କରି ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପ୍ରେସ ସ୍ବାଧୀନତାର ସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ଏବଂ ଆହ୍ବାନର ସମାଧାନ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିଥାଏ । ବିଶ୍ବ ପ୍ରେସ ସ୍ବାଧୀନତା ଦିବସ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ଥିମ୍ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ହୋଇଥାଏ। ଚଳିତ ବର୍ଷର ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି, ‘ଶେପିଂ ଏ ଫ୍ୟୁଚର ଅଫ୍ ରାଇଟ୍ସ: ଫ୍ରିଡମ ଅଫ୍ ଏକ୍ସପ୍ରେସନ ଫର୍ ଅଲ୍ ଅଦର ହ୍ୟୁମାନ ରାଇଟ୍ସ (ଅଧିକାରର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଠନ: ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମାନବ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ବାଧୀନତାର ପରିପ୍ରକାଶ)।