୨୦୨୫ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଧାନସଭା ର୍ନିବାଚନରେ ଭାଜପା ଐତିହାସିକ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଛି। ୁ କହି ରଖୁଛୁ ଯେ ଦିଲ୍ଲୀର ୭୦ଟି ଆସନରେ ହୋଇଥିବା ଭୋଟରେ BJP ୪୮ଟି ଆସନ ଜିତିଛି, ଯେତେବେଳେ ଆମ ଆଦମୀ ପାର୍ଟିକୁ କେବଳ 22ଟି ଆସନ ମିଳିଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦଳର ଖାତା ଖୋଲିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି କି ଗୋଟିଏ ପାର୍ଟିକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ହେଲେ କେତେ ଜଣ ବିଧାୟକ ଏକାଠି ହେବାକୁ ପଡିବ।
ଦୁଇଥର ସରକାର ଗଠନ କରିଥିବା ଆମ ଆଦମୀ ପାର୍ଟି ୭୦ ଆସନ ବିଶିଷ୍ଟ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଧାନସଭାରେ ଏକ ବଡ଼ ପରାଜୟ ବରଣ କରିଛି। ପରାଜୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିସ୍ଥିତି ଠିକ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏଏପିଦଳର ମୁଖ୍ୟ ଅରବିନ୍ଦ କେଜରିୱାଲ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ବିଧାନସଭାରୁ ନିଜ ଆସନକୁ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚାଇ ପାରି ନାହାନ୍ତିଁ। ଦିଲ୍ଲୀ ବିଧାନସଭା ର୍ନିବାଚନ ପରେ, ପଞ୍ଜାବରେ ଚହଳ ପଡିଛି। ଜାଣନ୍ତି କି କେତେବେଳେ ଏବଂ କେତେ ଜଣ ବିଧାୟକ କୌଣସି ଦଳ ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ Anti-defection law ଲାଗୁ ହେବ କି ନାହିଁ।
ପ୍ରଥମେ, ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା Anti-defection law କ’ଣ? ଆପଣଙ୍କୁ କହିରଖୁଛୁ ଯେ ରାଜନୀତିରେ ନେତାମାନେ ଦଳ ବଦଳାଇବା ସାଧାରଣ କଥା, ପ୍ରାୟତଃ ର୍ନିବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ନେତାମାନେ କେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଶିବିରରୁ ଅନ୍ୟ ଶିବିରକୁ ଯାଆନ୍ତି, କେତେବେଳେ ସେହି ଶିବିରକୁ ପୁଣି ଫେରନ୍ତି। ପ୍ରକୃତରେ, ଏହାକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ, ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ସରକାର ୧୯୮୫ରେ ସମ୍ବିଧାନରେ ୯୨ତମ ସଂଶୋଧନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସଂଶୋଧନରେ, ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୋଧୀ ଆଇନ ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା।
ସେତେବେଳେ, ଏହି ଆଇନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ରାଜନେତାମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଲାଭ ପାଇଁ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଘୋଡା ବେପାରରୁ ରୋକିବା। ଏହି ଆଇନକୁ ସମ୍ବିଧାନର ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନେତା ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଏପରି ପଦକ୍ଷେପ ନିଅନ୍ତି ଯାହା ଅନ୍ୟ ଦଳର ନେତାଙ୍କ ସମର୍ଥନ ପାଏ, ତାହାକୁ ଘୋଡା ବେପାର କୁହାଯାଏ। ସାଧାରଣ ଭାଷାରେ ଏହାକୁ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ।
କହି ରଖୁଛୁ ଯେ ଯଦି କୌଣସି ବିଧାୟକ କିମ୍ବା ଏମପି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦଳୀୟ ସଦସ୍ୟତା ଛାଡି ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଆସନ ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଇପାରେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଯଦି କୌଣସି ବିଧାୟକ କିମ୍ବା ଏମପି ଜାଣିଶୁଣି ଭୋଟଦାନରେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତି କିମ୍ବା ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଜାରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବିରୋଧରେ ଭୋଟ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆସନ ହରାଇବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ। ସେହିପରି, ଯଦି କୌଣସି ସୱାଧୀନ ଏମପି କିମ୍ବା ବିଧାୟକ କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଦଳରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷଣା କରାଯିବ। ତଥାପି, ଯେକୌଣସି ବିଧାୟକ କିମ୍ବା ଏମପିଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିବାର କ୍ଷମତା ବାଚସ୍ପତି କିମ୍ବା ବିଧାନସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଇଥାଏ।
Anti-defection law ଅନୁଯାୟୀ କିଛି ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଅଛି। ଏହା ଅଧୀନରେ, ଏମପି ଏବଂ ବିଧାୟକମାନଙ୍କୁ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୋଧୀ ଆଇନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ପ୍ରକୃତରେ, ଯଦି କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଦଳର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ଏମପି କିମ୍ବା ବିଧାୟକ ଇସ୍ତଫା ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଯଦି କୌଣସି ଦଳର ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ଏମପି କିମ୍ବା ବିଧାୟକ ଅନ୍ୟ ଦଳରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦଳତ୍ୟାଗ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ନାହିଁ।