ର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ସବୁଠାରୁ ଉଦ୍ବେଗଜନକ ଚିତ୍ରଟି ଜାତିସଂଘର ଜିଏଫ୍ଆର୍ଏ ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି, ତାହା ହେଉଛି ଆମ ପୃଥିବୀର ବିଶେଷକରି ଜଙ୍ଗଲର ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସ୍ଥିତି ଭଲ ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ଜଙ୍ଗଲ ବୃଦ୍ଧି ହାରରେ ଆଶାନୁରୂପକ ଅଗ୍ରଗତି ଘଟୁନି। ତେବେ ଗୋଟିଏ ଭଲ ଖବର ହେଉଛି ବିଶ୍ୱ ତାଲିକାରେ ଜଙ୍ଗଲର ଆୟତନ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖିଲେ ଭାରତର ସ୍ଥାନ ନବମ। କିନ୍ତୁ ଜାତିସଂଘର ରିପୋର୍ଟଟି ଏହା ସୁସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ ୨୦୩୦ ସୁଦ୍ଧା ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ନିଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରାଯିବାର ଯେଉଁ ମାପକାଠି ଓ ମାନଦଣ୍ଡ ରହିଥିଲା ସେଥିରୁ ସୁଫଳ ସେପରି ମିଳୁନି। ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସବୁଜିମାର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ନେଇ ଉଦ୍ବେଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସ୍ବାଭାବିକ।
ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ଗ୍ଲୋବାଲ ଫରେଷ୍ଟ ରିସୋର୍ସେସ ଆସେସ୍ମେଣ୍ଟ ଜିଏଫ୍ଆର୍ଏ ରିପୋର୍ଟ ଯାହା ଜାତିସଂଘର ‘ଫୁଡ ଏଣ୍ଡ ଏଗ୍ରିକଲ୍ଚର ଅର୍ଗାନାଇଜେଶନ’ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ। ସେଥିରେ ୧୯୯୦ରୁ ୨୦୨୫ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଉପଲବ୍ଧ ପ୍ରଚୁର ଡେଟା ଠୁଳ କରାଯାଇ ସମୁଦାୟ ଅବଧିକୁ ୧୯୯୦ରୁ ୨୦୦୦, ୨୦୦୦ରୁ ୨୦୧୫ ଏବଂ ୨୦୧୫ରୁ ୨୦୨୫ ଭଳି ୩ଟି କାଳ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭାଜନ କରି ୨୩୬ଟି ଦେଶର ଜଙ୍ଗଲର ସ୍ଥିତିକୁ ସୋପାନ କ୍ରମେ ତୁଳନାତ୍ମକ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇଛି। ତାହା ଅନୁସାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘଟି ଚାଲିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟର ବିକଳ ଚିତ୍ର ମୁଖ୍ୟତଃ ୪ଟି ଦେଶରେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଚ୍ଛାଦନ କାରଣରୁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ ରୁଷିଆ, ବ୍ରାଜିଲ, କାନାଡ଼ା ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା। ସମ୍ପ୍ରତି ପୃଥିବୀର ସମୁଦାୟ ଜଙ୍ଗଲର ୨୬% ଅର୍ଥାତ୍ ୮୩୨.୬୩ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟର ଆୟତନ ବିଶିଷ୍ଟ ଜଙ୍ଗଲ ରୁଷିଆରେ ଅଛି ଯାହା ସର୍ବାଧିକ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ତିନିଟି ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି ବ୍ରାଜିଲ ୪୮୬.୦୯ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟର, କାନାଡ଼ା ୩୬୮.୮୨ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟର ଏବଂ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ୩୦୮.୯ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟର। ସେହି ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ୭୨.୭୪ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟର ପରିମିତ ଅଞ୍ଚଳ ଜଙ୍ଗଲ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ଭାରତ ସମ୍ପ୍ରତି ପୃଥିବୀର ସମୁଦାୟ ଜଙ୍ଗଲର ୨%ର ଅଧିକାରୀ। ସେହି ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ୧୯୯୦-୨୦୦୦ ମସିହା କାଳଖଣ୍ଡରେ ପରିଦୃଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ନେଟ୍ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ବାର୍ଷିକ ୧୦.୭ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟର ୨୦୦୦-୨୦୧୫ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅବଧିରେ ବାର୍ଷିକ ୩.୬୮ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟରକୁ ହ୍ରାସ ପାଇବା ପଛରେ ଅଛି କାନାଡ଼ା, ଚାଇନା, ରୁଷିଆ ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଜଙ୍ଗଲ ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧିର ଅବଦାନ। ତେବେ ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ୨୦୧୫-୨୦୨୫ ଅବଧିରେ ନେଟ୍ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟରେ ପୁନର୍ବାର ବୃଦ୍ଧି ଘଟି ତାହା ବାର୍ଷିକ ୪.୧୨ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟରରେ ପହଞ୍ଚତ୍ଥିବା ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ହୋଇଥାଏ। ପ୍ରକାଶ ଥାଉକି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ୟମ ପ୍ରଗାଢ଼ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟର ଭରଣା କରିବା ଲାଗି ତାହା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ସବୁ ପ୍ରାନ୍ତରେ ସମାନୁପାତିକ ନୁହେଁ ମଧ୍ୟ। ଅଳ୍ପ କିଛି ଦେଶର ଉନ୍ନତ ପ୍ରଦର୍ଶନ ହେତୁ ଦୃଶ୍ୟପଟ ଆଂଶିକ ଆଶ୍ୱାସନାମୂଳକ ହୋଇଥାଏ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ରିପୋର୍ଟ ଅର୍ଥାତ୍ ଫରେଷ୍ଟ ଡିକ୍ଲେୟାରେଶନ ଆସେସ୍ମେଣ୍ଟ ରିପୋର୍ଟ ୨୦୨୫ ଦର୍ଶାଇଥାଏ କିଭଳି ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟଜନିତ ଉଦ୍ବେଗଜନକ ସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା ସକାଶେ ବୈଶ୍ୱିକ ଉଦ୍ୟମ ଆଦୌ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଏହି ରିପୋର୍ଟ ୟୁଏନ୍ଡିପିର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ। ତାହା କହିଛି ଯେ ୨୦୧୪ ମସିହାର ନ୍ୟୁୟର୍କ ଘୋଷଣାନାମା ଏବଂ ଗ୍ଲାସ୍ଗୋଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବା ‘କପ୍ ୨୬’ର ଘୋଷଣାନାମା ଅନୁସାରେ ୨୦୩୦ ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ରୋକିବା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ରିକ୍ତ ୩୫୦ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟର ଅଞ୍ଚଳରେ ପୁନର୍ଭରଣା କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପରାହତ ହେବା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ। କାରଣ ଜଙ୍ଗଲ ପୁନର୍ଭରଣା ଦିଗରେ ଅଗ୍ରଗତିର ସ୍ଥିତି ହେଉଛି ମାତ୍ର ୩୭ ଶତାଂଶ। ଏଥିରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ କେବଳ ୨୦୨୪ରେ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟର ପରିମାଣ ହେଉଛି ୮.୧ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟର। ଏଥିରୁ ସର୍ବାଧିକ ଅର୍ଥାତ୍ ୮୦% ହେଉଛି ବିଷୁବ ମଣ୍ଡଳୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ। ବିଷୁବ ମଣ୍ଡଳୀୟ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକର ଜୈବ ବିବିଧତା ସଘନ ହୋଇଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିକଳ୍ପଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ତହିଁରେ କ୍ଷତି ଉଦ୍ବେଗଜନକ। ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟର କାରଣ ଭାବେ ଯାହା ସର୍ବାଗ୍ରେ ରହିଛି, ତାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିସ୍ମିତ କଲା ଭଳି କୃଷିର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଅର୍ଥାତ୍ ଚାଷବାସ ଓ ପ୍ରାଣୀପାଳନ ସକାଶେ ଯେଉଁ ବୃକ୍ଷ ଛେଦନ ହେଉଛି ତାହା ସମୁଦାୟ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟର ୮୬ ପ୍ରତିଶତ।
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଥିରେ ସମର୍ଥନ କରିବା ଯେ ବାସ୍ତବରେ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ଆଶାତୀତ ଭାବେ ହେଉଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଖାଦ୍ୟ ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ ପୃଥିବୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟ ଲାଗି ଖାଦ୍ୟର ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ନିମିତ୍ତ ବିଶେଷକରି କୃଷି ଓ ପ୍ରାଣୀପାଳନ କ୍ଷେତ୍ର ନିମନ୍ତେ ସମତଳ ଭୂମି ଦରକାର ପଡ଼ିବ। ଯାହାକି ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବ ବା ଜଙ୍ଗଲ ବିଲୁପ୍ତି ହେବାର ପ୍ରଥମ ପାହାଚ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବନାହିଁ। ପୃଥିବୀର ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଦାରେ ବାର୍ଷିକ ୧.୩% ହାରରେ ବୃଦ୍ଧି ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଉଛି। ପ୍ରାକୃତିକ ଜଙ୍ଗଲ ଯେଉଁପରି ଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ କୃତ୍ରିମ ଉପାୟରେ ଜଙ୍ଗଲ ବା ପରିବେଶର ଘନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃଥା। ସେହିପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଖାଦକ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଏକ ଭାରସାମ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ପୂର୍ବପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶିକାର କିଛିକାଂଶରେ କମିଛି କିନ୍ତୁ ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଯେପରି ଭାବରେ ହେବା କଥା ସେପରି ହେଉନାହିଁ। ପରିସଂଖ୍ୟାନର ତଥ୍ୟ ମୁତାବକ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ପାଇଁ ଜୈବ ବିବିଧତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ସର୍ବାଦୌ ବାଞ୍ଛନୀୟ।
ଅଲେଖ ଚନ୍ଦ୍ର ସାମଲ
ପୂର୍ବତନ ଡିଏଫ୍ଓ , ପଲାଇ, ବାଲିଚନ୍ଦ୍ରପୁର, ଯାଜପୁର, ମୋ: ୯୪୩୭୨୫୭୧୨୩